Bile Bir Türk’şöhret 800 Sene Evvel Ürettiği, Tarihin İlk Programlanabilir İnsansı Robotu

Bile Bir Türk’şöhret 800 Sene Evvel Ürettiği, Tarihin İlk Programlanabilir İnsansı Robotu

Aralık 2, 2021 0

Her teknolojik büyümenin arkasında, insanın üretkenliğini tetikleyen temel düşünceler vardır. Tıpkı bugünkü binek arabaların tekerleğin buluşuyla muhtemel olması gibi, akıllar da düşündüğünüzden daha daha öncekine katlanır. TeknoTarih köşemizin yeni kısmında, suni zekâların orijininden başlıyor, İslam alimi El Cezeri’nin dahisine yolculuk yapıyoruz.

Uslu telefon kullanıyor musunuz? O halde cebinizde insanlığın en büyük buluşlarından birisini taşıyorsunuz. Suni zihinler artık her yerdeler. Geleceğe dair tam temenniler, onların gelişimi üzerine şekilleniyor. Günün birinde insanlığın sonunu getirip getirmeyeceklerine dair münazaralarla, usun hudutlarını aşan hatalara neden oluyorlar. 

Bir kesim teknoloji geliştiricisi, suni zekâların asla silahlarda kullanılmaması gerektiğine dair dünya devletlerine ihtar metni yolluyor. Bu adların arasında Elon Musk gibi devler de var. Öteki taraftan aralarında Türk bilim insanlarının da bulunduğu suni zihin dayanaklı beyin-makine arayüzleri geliştiriliyor. Dahası o suni olan zihinler artık biliyor, büyüyor, günden günde insana olan zorunluluklarını yitiriyorlar.  

 

1997 senesinde dünya satranç şampiyonu Garry Kasparov, IBM tarafından geliştirilen satranç bilgisayarına yenildiğinde bazı şeylerin değişeceğini kavramıştık. Bugün o satranç bilgisayarı Deep Blue gibi pek çok sistem artık cebimizi geziyor. Şayet gelecekte suni akıllarla nelerin muhtemel olacağını merak ediyorsanız, iki değişik senaryoyu işlediğimiz TeknoGelecek: Suni Zihin kısmına buradan erişebilirsiniz.

Bugün mevzumuz tarih. Takribî 700 sene evvel, 1136’da Cizre’de dünyaya gelip, 1203’te bugünkü Türkiye topraklarında ölüm eden El Cezeri’’nin fantastik dahisine yolculuk yapıyoruz. Onu kavramak için düşüncelerinin nasıl oluştuğunu öğrenmek gerek. O surattan ilk insansı robotu geliştirmeden evvel, dünyada nelerin döndüğüne beraber bakalım.  

İnsan dışında, insandan bağımsız olan insan yapımı bir varlığa dair düşşel orijinler, antik Yunan mitolojisine kadar sabrediyor. Değişik zamanlarda, değişik coğrafyalardaki mitolojilerde de eş izlere tesadüfülüyor. Misalin Hint mitolojisindeki robotik nesneler, Sümerlerden kalma taş tabletlerdeki kabartmalar, insanların bir biçimde suni olanı üretme merakına kapıldığını gösteriyorlar. Temel düşüncelerden geriye, günümüze kadar en net viraneler ise M.Ö. 4. asra uzanıyor. Evet, yanlış okumadınız. 

M.Ö. 4 Asır: Aristotales’in yaktığı ilk kıvılcım  

Bugün, çağdaş bilimin neden-netice ilişkisine sabretmesini sağlayan ilk şey, Aristotales’in “kıyas” ya da “tasım” olarak öğrenilen düşünce sistemiydi. Aristo manayı olarak öğrenilen bu düşünce sistemi, bize üretilen rastgele bir temel malzemenin, bir netice vermesi gerektiği kavrayışını armağan etti. Aristo, birbirleriyle iletişimli olan, biri kapsamlı, öteki daha dar anlamlı iki düşüncenin bir neticeye eriştireceğini söyledi: 

Bir misalle açıklayalım: 

Geniş terim: Tam insanlar vefatlıdır.  Dar Terim: Minör Terim: Tam Yunanlar insandır.  Netice: O halde tam Yunanlar vefatlıdır. 

Bu düşünce, yüzyıllar süresince insanların çağdaş bilimi inşa etmesini, belki de Newton’un ağırlığın yer çekimine bağlı olduğunu keşfetmesini sağladı. Bugün de suni zekâların büyümesini sağlıyor. Zamanında tarihe ismini altın harflerle yazdıran birine daha esin kaynağı olmuştu:

Da Vinci’den evvelki bile: El-Cezeri ve tarihin ilk programlanabilir insansı robotu 

 

İslam coğrafyasının altın çağında yaşamış olan El-Cezeri, 1206 senesinde ilk programlanabilir robotu geliştirdi. Bu robot, reelinde bir tekneydi. Teknenin üzerinde iki davulcu, bir harpçı, bir de flüt çalan 4 birey bulunuyordu.

Müzisyenlerin insanlardan en ehemmiyetli farkı, insan değil robot olmalarıydı:

El-Cezeri’yi anlatırken, neden Aristo’dan başladığımızı kendisinin şu lafıyla açıklayalım: 

“Benden çok evvel gelen âlimlerin kitaplarını ve onları takip edenlerin çalışmalarını gözden geçirdim. Nihayet kopya çalışmalardan kurtuldum, başkalarının yaptıklarından sıyrıldım ve problemlere kendi gözümle bakabildim. Uygulamaya dönüştürülemeyen her teknik ilmin, doğru ile yanlış arasında muallakta kaldığını gördüm.”

Reelinde dünyanın en daha önceki programlanabilir mekanizması, 1478 senesinde Da Vinci tarafından üretilmişti. El-Cezeri’nin sonradan ortaya çıkan çalışmaları bu düşünceleri değiştirdi. El-Cezeri’nin cihazı, cümbüş gecelerinde kullanılmak, misafirleri eğlendirmek için planlanmıştı. Tekne bir gölde yüzerken, üzerindeki “robot” müzisyenler şarkılar çalıyorlardı.


El-Cezeri’nin geliştirdiği bir öteki sistem Filli Su Saati. 

Tekne yüzdükçe müzisyenlerin içindeki mekanizma harekete geçiyor; davullar, flüt ve harp çalmaya devam ediyordu. Burada durup tekerrür düşünmek gerek: Mühendislik, fizik ve müzisyenlik aynı anda tek bir sistem üzerinde işliyor. Suyun tazyiki, akıntının istikameti değiştikçe davullar değişik düzgün ritimler çıkartıyor, öteki müzik aletleri de bu ritimlere geçim sağlayan melodiler oluşturuyorlar. El-Cezeri’nin dahisi, artık tam dünya tarafından kabul görmüş vaziyette. 

El-Cezeri, bugün sibernetik olarak öğrenilen bir bilim dalının kurucuları arasında gösteriliyor. Cihazlarda ve canlılarda hakimiyet sistemleri ve bağlantı mekanizmalarını araştıran bir bilim dalı olan sibernetik, bu topraklarda yaşamış bir alimin ellerinden çıkıyor.  

Mühendis, müzisyen, matematikçi, robot ve matris ustası El-Cezeri belki bugün yaşamıyor, ancak onun ilerlediği yolda tam dünya ilerliyor. Bugün dünyayı afallatan Sophia gibi robotlar, geçmişini El-Cezeri gibi bilginlere borçlular.

Tags: el-cezeri, insansı robot, TeknoTarih Categories: Yapay Zekâ
PAYLAŞ PAYLAŞ PIN EKLE PAYLAŞ PAYLAŞ PAYLAŞ
maltepe escort ataşehir escort kartal escort pendik escort mecidiyeköy escort pendik escort ümraniye escort ataşehir escort şerifali escort ataşehir escort göztepe escort kadıköy escort ümraniye escort anadolu yakası escort kadıköy escort göztepe escort pendik escort kartal escort kurtköy escort kartal escort maltepe escort tuzla escort tuzla öğrenci escort avrupa yakası escort bakırköy escort ataköy escort avcılar escort beylikdüzü escort maltepe escort maltepe 18 yaş escort maltepe 100 tl escort kartal escort erenköy escort maltepe escort 100 tl escort anal yapan escort çin escort fransız escort ataşehir escort göztepe escort maltepe escort kartal escort pendik escort escort bayan ataşehir escort çekmeköy escort istanbul escort acıbadem escort çekmeköy escort kurtköy escort maltepe escort pendik escort kadıköy eskort bostancı escort göztepe escort göztepe escort pendik eskort kurtköy escort kadıköy escort bostancı escort göztepe escort kurtköy escort pendik escort kartal escort çeşme escort urla escort anadolu yakası escort avrupa yakası escort sınırsız escort keçiören escort eryaman escort batıkent escort samsun escort terme escort atakum escort bostancı escort kadıköy escort akyarlar escort göltürkbükü escort gümbet escort dragos escort aydınlı escort kurtköy escort pendik escort